جعل در تفسير گروهى با انگيزه‌هايى پَست و اهداف ديگر - كه در جاى خود شرح داده ايم « 1 » - در حديث و تفسير دست بردند و زيان‌هاى گرانى را براى امت به ارمغان آوردند كه در گذر روزگار ، جبران‌ناپذير است . آنها حقايق را وارونه ساختند و با دگرگونى حقايق و تزوير ، زخم‌هايى فراوان [ به معارف دينى ] وارد كردند . امام احمد مىگويد : « سه دسته نوشته ، ريشه‌اى ندارد : اخبار جنگ‌ها ( مغازى ) ، اخبار فتنه‌هاى آخر الزمان ( ملاحم ) و تفسير . » پيروان محقق وى گويند : منظورش اين است كه اين گونه نوشته‌ها ، سندهايى صحيح و متصل ندارد . « 2 » امام محمد بن ادريس شافعى نيز مىگويد : « از ابن عباس در تفسير ، تنها حدود صد روايت به اثبات رسيده است . » « 3 » مراد او نادرستى سند بسيارى از روايت‌هاى نقل شده از ابن عباس است . اين سخن مبالغه‌آميز نشان از فراوانى احاديث تفسيرى دروغين و ساختگى در كنار روايات ضعيف و مرسل دارد . ابو عبداللَّه قرطبى در مقدمهء تفسيرش ، بابى را به شناخت احاديث ساختگى در فضايل سوره‌ها و ديگر روايات ، اختصاص داده است . وى در آن‌جا مىگويد : « احاديث دروغ و اخبار باطلى كه جاعلان حديث و دروغ‌پردازان در فضيلت سوره‌هاى قرآن و فضايل اعمال ديگر ساخته‌اند ، اعتبارى ندارد . گروهى بسيار با اهداف و مقاصدى گوناگون ، به اين كار دست زده‌اند . » وى در ادامه ، مقاصد آنان و پىآمدهاى منفى اين اقدام ناپسند را شرح مىدهد . « 4 » [ برخى از جاعلان حديث عبارت‌اند از : ]

--> ( 1 ) . التمهيد فى علوم القرآن ، ج 9 ، ص 37 - 214 . ( 2 ) . بنگريد به : الاتقان ، ج 4 ، ص 180 . ( 3 ) . همان ، ص 209 . ( 4 ) . بنگريد به : قرطبى ، ج 1 ، ص 78 .